مطالعات حقوق تطبیقی

مطالعات حقوق تطبیقی

تنظیم‌گری تجارت انرژی هسته‌ای در سامانه حقوقی بین‌المللی و ملی (مطالعه موردی: ایران و ایالات متحده آمریکا)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق تجارت بین الملل و حقوق مالکیت فکری و فضای مجازی، دانشکدە حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
10.22059/jcl.2026.394469.634757
چکیده
تجارت انرژی هسته‌ای به دلیل ماهیت دوگانه آن در مصارف صلح‌آمیز و غیرصلح‌آمیز، همواره تحت نظارت و تنظیم‌گری چندلایه در سطوح ملی و بین‌المللی قرار داشته است. در عرصه بین‌الملل، معاهده منع اشاعه سلاح‌های هسته‌ای (NPT)، قطعنامه‌های شورای امنیت، تحریم‌ها و سازوکارهایی چون گروه تأمین‌کنندگان هسته‌ای (NSG) چهارچوب‌های اصلی کنترل این تجارت را شکل می‌دهند. پرسش محوری این پژوهش آن است که ساختار حقوقی کارآمد برای تنظیم‌گری تجارت انرژی هسته‌ای از چه مؤلفه‌هایی برخوردار است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تدوین مقررات اختصاصی و متناسب با ویژگی‌های خاص انرژی هسته‌ای همراه با ضمانت‌اجراهای متنوع، شرط ضروریِ کارآمدی این نظام حقوقی است. در سطح ملی، ایالات متحده نمونه‌ای شاخص از نظام حقوقی منسجم ارائه می‌دهد که با تنظیم‌گری مستقل، تفصیلی و همچنین پیش‌بینی ضمانت‌اجراهای متنوع و متناسب، کنترل تجارت هسته‌ای را به‌طور مناسبی ساماندهی نموده است. در مقابل، ایران تاکنون مقررات مدون و جامع در قالب یک چهارچوب مستقل برای تجارت انرژی هسته‌ای وضع نکرده و این امر یکی از نارسایی‌های جدی نظام قانونگذاری کشور را تشکیل می‌دهد؛ با این مراتب، این جستار با بررسی تطبیقی دو نظام حقوقی، ضمنِ آسیب‌شناسی وضعیت نظام حقوقی ایران، راهکارهایی برای تقویت ساختار قانونی و کنترلی آن ارائه می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Regulation of Nuclear Energy Trade in International and National Legal Systems (Case Study: Iran and the United States of America)

نویسنده English

Mustafa Meshkat
Department of International Trade Law & Intellectual Property and Cyberspace Law Department, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran,
چکیده English

Nuclear energy trade, given its dual-use nature in both peaceful and non-peaceful applications, has long been subject to multilayered regulation at national and international levels. Internationally, instruments such as the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons (NPT), UN Security Council resolutions, sanctions, and mechanisms like the Nuclear Suppliers Group (NSG) constitute the main frameworks of control. The central question addressed in this study is what elements a functional legal structure for regulating nuclear energy trade should contain. The findings suggest that drafting specific regulations tailored to the unique characteristics of nuclear energy, together with diverse and effective enforcement mechanisms, is essential for the efficiency of such a legal framework. At the national level, the United States presents a clear and detailed model by adopting independent legislation and a variety of enforcement measures to effectively regulate nuclear trade. By contrast, Iran has yet to adopt comprehensive and codified regulations within an independent framework, creating a significant gap in its legislative system. Through a comparative analysis of the two legal systems, this study highlights the shortcomings of Iran’s regulatory approach and offers practical recommendations for strengthening its legal and institutional framework.

کلیدواژه‌ها English

Control
nuclear energy
nuclear trade
nuclear exports
regulation

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 شهریور 1405